Zo beleefde Nederland D-day
Het is 6 juni 1944.
De Duitse bezetting in Nederland duurt inmiddels ruim vier jaar. Via de Duitse radio komen de eerste berichten over een invasie van de geallieerde troepen in Frankrijk. De Amerikaanse pers pikt het nieuws op. De geruchtenstroom komt in Nederland op gang via illegale radiozenders. Is het einde van de Tweede Wereldoorlog nabij?
Aan het einde van de ochtend komt het verlossende woord:
This is D-day!
Overal in Nederland luisteren mensen op geheime plekken naar de BBC. Ook in het Achterhuis in Amsterdam zitten Anne Frank en de zeven andere Joodse onderduikers gekluisterd aan de radio.
"Liefste Kitty,
'This is D-day', zei om 12 uur de Engelse radio. De invasie is begonnen. Het Achterhuis is in opschudding! (...)
Zou dit jaar, 1944 ons de overwinning schenken? We weten het ook nu nog niet, maar de hoop doet ons herleven, maakt ons weer moedig, maakt ons weer sterk."
Anne Frank in haar dagboek,
6 juni 1944
De Amerikaanse opperbevelhebber Eisenhower spreekt op de radio over de aanstaande bevrijding van Europa.
Op vijf stranden in Normandië droppen zo’n duizend schepen ruim 180.000 geallieerde militairen. Vanuit de lucht bieden vliegtuigen ondersteuning en parachutisten worden ingezet om strategische punten in de nemen. De Duitsers leveren fel verzet en er sneuvelen duizenden soldaten.
Het nieuws over de invasie in Normandië verspreidt zich razendsnel. Mensen vertellen wat ze hebben gehoord op de radio. Het verzet maakt vlugschriften en brengt die met gevaar voor eigen leven rond.
"Dankzij de radio hadden wij het nieuws uit de eerste hand. En omdat wij brood aan huis bezorgden, konden we mensen langs de weg vertellen wat er gebeurd was."
Bakkerszoon Timmer uit Bennekom
Er is hoop en opluchting bij de Nederlandse burgers. Misschien is de oorlog nu bijna voorbij. Maar er is ook angst voor wat er nog komen gaat. In de jaren 60 vertellen mensen voor het eerst op televisie hoe ze D-day hebben ervaren.
De nazi’s nemen op D-day direct een aantal maatregelen.
Vanaf militaire luchthavens in Nederland stijgen Duitse bommenwerpers op. Aan boord hebben ze zeemijnen en bommen. Hun doel: de kust van Normandië. De nazi's hopen zo de opmars van de geallieerden te stoppen.
De Duitsers houden de Nederlandse kust nauwlettend in de gaten. Ze vrezen hier ook voor een geallieerde invasie. Langs de kust is een verdedigingslinie, de Atlantikwall, aangelegd.
Vlak bij de kust in Scheveningen ligt het zogenoemde Oranjehotel. Daar zitten veel verzetsstrijders gevangen. De Duitsers brengen zo’n 1300 gevangenen over naar Kamp Vught. Velen zullen de oorlog niet overleven.
NSB-leider Anton Mussert spreekt zijn steun aan het nazi-regime uit in een telegram aan Adolf Hitler.
"Führer,
Nu de invasie is begonnen is het mij een behoefte u, mijn Führer, te zeggen, dat alle Nederlandse nationaal-socialisten in trouw en lotsverbondenheid op leven en dood aan uw zijde staan."
NSB-leider Anton Mussert
De Duitsgezinde pers bericht uitgebreid over de invasie. Het is geen reden om te twijfelen aan de macht van Hitler, zo schrijven ze.
"De gevangenen zijn blij, dat zij zo snel gevangen genomen werden. Zo vertelde James Griffith uit Newcastle: 'De gevechten waarop wij zo lang hebben gewacht, zijn zoiets vreselijks, dat ik aan de weinige minuten, dat ik ze heb meegemaakt, meer dan genoeg heb. Ik ben tevreden, dat deze bloedige geschiedenis voor mij gelukkig is afgelopen.'"
Leidsch Dagblad, 6 juni 1944
Anders van toon is de toespraak van de Nederlandse premier Gerbrandy. Via de BBC richt hij zich tot de bevolking van Nederland. Hij verblijft met zijn regering in ballingschap in Londen.
Gerbrandy waarschuwt om niet zomaar gewelddadig openlijk verzet te plegen. De vijand moet geen gelegenheid krijgen om wraakacties te plegen.
"Wij kennen den Duitscher. En ik herhaal met klem: Geen gewelddadig, openlijk verzet."
Premier Gerbrandy, 6 juni 1944
Die nacht werpen vliegtuigen de verklaring van Gerbrandy af boven Nederland.
"O Kitty,
het mooiste van die invasie is dat ik het gevoel heb dat onze vrienden in aantocht zijn. (...)
Misschien, zegt Margot, kan ik met September of October toch nog naar school".
Anne Frank in haar dagboek,
6 juni 1944
Voor Anne Frank en haar zus Margot komt de bevrijding te laat. Twee maanden na D-day worden ze verraden en afgevoerd naar de concentratiekampen. Net als ruim 102.000 Nederlandse Joden worden zij door de nazi's vermoord.
D-day is het begin van de bevrijding.
Maar het zal nog bijna een jaar duren voordat Nederland is bevrijd. De Nederlandse bevolking gaat nog een grimmige tijd tegemoet. De Duitsers reageren met geweld en executies op daden van het verzet. Op veel plekken in Nederland voeren de geallieerden hevige gevechten met de Duitse bezetter. West-Nederland krijgt te maken met de gevolgen van de Hongerwinter en geallieerde bombardementen maken duizenden slachtoffers.
Meer weten over D-day? Kijk vanavond naar het programma NOS 80 jaar na D-day met beelden van de herdenking in Normandië.
NPO2, 19.05 – 19.43 uur.
Colofon
Redactie
Marieke de Vries
Mirjam van Elburg
Beeldredactie
Olaf Hartjens
Design
Thijs Geritz
Built with Shorthand